چیستی فلسفه جوهری تاریخ

فلاسفه تاریخ جوهری یا نظری، تاریخ را عمدتاً به معنای گذشته، مطالعه و بررسی می‌کنند و مشخصاً به شیوه‌ای بلند پروازانه‌تر از مورخان معمولی به تعمیم درباره آن می پردازند؛ در حالی که فلاسفه تاریخ تحلیلی یا انتقادی تاریخ را به معنای مطالعه گذشته مورد بررسی قرار می‌دهند و به مسائل متعدد توجه می‌کنند از جمله این که مورخان چه چیزی را شواهد مدارک یا تبیین تلقی می کنند؛ آیا نتایج و دستاوردهای آنان واجد حقیقت عینی است یا خیر؛ آیــا قضاوتهای اخلاقی درباره شخصیتهای تاریخی وظیفۀ مورخ است یا خیر،

مشاهیر تاریخ جوهری

از جمله مهمترین فلاسفه تاریخ جوهری میتوان به یواخیم فیوره، جیامباتیستا ویکو، کانت گندرسه ،هر در فیخته هگل شلینگ مارکس ،انگلس گفت، اسپنسر اشپنگلر و توین بی اشاره کرد. مارکس با آن برداشت معروف خود از تاریخ به مثابه روایت تضاد طبقاتی، از مناقشه برانگیزترین و در عین حال تأثیرگذارترین فلاسفه تاریخ در دوران معاصر بوده است.

نقش الگو در تاریخ جوهری

فلسفۀ تاریخ علاوه بر تحلیل کاربست مورخان متضمن تلاش برای تمیز دادن یا مشخص ساختن وجود الگو یا ساختار در روند خود تاریخ نیز هست نمونه‌های بسیار غنی فراوانی در این خصوص وجود دارد که پاره‌ای از آنها سازه های فکری، دقیق، استادانه، گیرا و مؤثری هستند که هر چقدر هم درباره ضرورت و قاطعیت آنها تردید داشته باشیم این شایستگی را دارند تا با عنایت به محتوای مشروح و مضامین دقیقشان مورد بحث و بررسی و در نهایت مورد قضاوت قرار بگیرند

دوره شکوفایی فلسفه جوهری تاریخ

فلسفه جوهری تاریخ قدیمی‌تر از فلسفه تحلیلی است. دیدگاهها و آرای قرن هجدهمی در تدوین و تکامل رشته تاریخ و همین طور تخصصی ساختن تاریخ به مثابه رشته‌ای مستقل سهم عظیمی ایفا نموده و در به رسمیت شناخته شدن آن بعدها به عنوان یک جریان فکری به لحاظ فلسفی جالب و غنی کمک مؤثری نمودند.

اوج شکوفایی فلسفه جوهری تاریخ و دستاوردهای عظیم آن با آثار متفکران و فلاسفه برجسته ای چون هردر و کانت در اواخر قرن هجدهم و هگل در اوایل قرن نوزدهم پیدا شد. البته ویکو (جیامباتیستا و یکو) که آرا و نظریات وی در این باب تا حدودی مورد غفلت قرار گرفته است بسیار پیشتر از آنها در باب فلسفه جوهری تاریخ مطلب نگاشته بود؛ همچنین خاستگاه‌های پراکنده‌تر و دورتری را نیز می توان در نظریه های چرخه‌ای یا دوری دنیای باستان و در اعتقاد یهودی مسیحی در باب، خلقت، عصیان و رانده شدن از بهشت و در نهایت، هبوط فدیه گناهان و رستگاری دید، که پژواک‌هایی از آنها را به وضوح میتوان در آثار هگل و مارکس تشخیص داد.

کانونهای توجه در فلسفه تاریخ

کانون توجه متفکرانی چون کانت هگل، مارکس و توین‌بی امری فرا – فردی است برای کانت گونه‌های انسانی؛ از نظر هگل ملت؛ برای مارکس پرولتاریا ـ به قول معروف طبقه حقیقی جهانی؛ و از نظر توین‌بی تمدن که به عقیده وی کوچکترین واحد قائم به ذات در مطالعات تاریخی است.

انگیزه فلسفه تاریخ جوهری

این سمت توجه در واقع شاخص نوعی انگیزش بارز برای فلسفۀ جوهری تاریخ به شمار می رود تمایل به جبران یا ممانعت از گسترش و شیوع هراس‌انگیز تصادف و ناکامی در زندگی افراد از طریق نشان دادن نقش مهم آنها در تکوین جریانی گسترده‌تر و رضایت بخش‌تر. بدین ترتیب حقانیت راه‌های تاریخ اگر نه برای خدا، حداقل برای انسان ثابت خواهد شد.

فلسفه جوهری یا نظری تاریخ چیست؟

نویسنده:
آر. اف اتکینسون

* رونالد فیلد اتکینسون (۱۹۲۸ – ۱۷ آوریل ۲۰۰۵) فیلسوف بریتانیایی و استاد فلسفه در دانشگاه اکستر و دانشگاه یورک بود.